Tội cưỡng đoạt tài sản (điều 135)

Có lẽ chúng ta quen vứi cụm từ Cưỡng – dâm nhiều hơn là cụm từ Cưỡng – đoạt tài sản. Về mặt pháp lý và bản chất thì đương nhiên đây là 2 tội danh hoàn toàn khác nhau bởi chúng xâm phạm 2 khách thể hoàn toàn khác nhau. Một anh là xâm phạm quyền tự do thân thể, tự do tình dục, danh dự nhân phẩm và sức khỏe còn một anh xâm phạm về quyền sở hữu đối với tài sản của người quản lý tài sản.
Điểm giống nhau dễ nhận biết nhất ở đây là từ “cưỡng” chính vì thế tôi xin phân tích sâu vào từ này để làm nổi bật lên tội danh trên.

Cưỡng – nghe thôi đã thấy mang tính chất không thuận tình mà trong đó thường người bị cưỡng là người không mong muốn một điều gì đó xảy ra với mình. Và trong điều 135 này thì cái họ không mong muốn là mất đi quyền sở hữu đối với tài sản thuộc sở hữu hoặc quản lý của mình một cách trái pháp luật. Cụ thể hơn nếu cưỡng dâm là việc người này không muốn quan hệ với người kia nhưng bị người đó bằng các hành động nhất định dẫn đến phải miễn cưỡng giao cấu thì ở tội cưỡng đoạt được hiểu đơn giản là miễn cưỡng “giao” tài sản cho đối tượng cưỡng đoạt tài sản.

CHỦ THỂ

Về tội danh trên thì chủ thể phạm tội được chia thành nhiều trường hợp, phụ thuộc và mức độ và loại tội phạm. Cụ thể, nếu người phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 135 Bộ luật hình sự thì chỉ cần xác định người phạm tội đã đủ 14 tuổi là đã phải chịu trách nhiệm hình sự, nhưng nếu người phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 135 Bộ luật hình sự thì người phạm tội phải đủ 16 tuổi mới phải chịu trách nhiệm hình sự.

MẶT KHÁCH QUAN

Về hành vi của tội phạm, tôi phạm trên gồm 2 hành vi: đe dọa sử dụng vũ lực (xin lưu ý là đe dọa sử dụng vũ lực chứ không quen miệng đọc cả sử dụng vũ lực là không đúng bởi nếu sử dụng vũ lực sẽ sang một tội danh khác) và hành vi có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác.

Đe dọa sử dụng vũ lực là hành vi có thể được thực hiện bằng cử chỉ, hành động hoặc bằng lời nói, nhưng dù được thực hiện bằng hình thức nào thì việc dùng vũ lực cũng không xảy ra ngay tức khắc mà chủ yếu đe dọa sẽ thực hiện vũ lực nếu yêu sách không được thực hiện. Có thể nói đây là giai đoạn người phạm tội cho người bị hại một “ân huệ” trước khi dùng vũ lực để chiếm đoạt tài sản ( đây là trường hợp cướp). Có một điểm rất dễ nhầm lẫn giữa tội cưỡng đoạt tài sản và tội cướp tài sản, bởi lẽ ở tội cướp tài sản cũng có mô tả hành vi đe dọa sử dụng vũ lực và hậu quả của hành vi đều là chiếm đoạt trái pháp luật tài sản của người quản lý tài sản.

Hành vi thứ hai là hành vi mang tính chất thủ đoạn người phạm tội dùng để uy hiếp tinh thần người bị hại nằm chiếm đoạt tài sản.
Tôi không cho rằng thủ đoạn là hành vi, mà thủ đoạn là tính chất của hành vi. Thủ đoạn thể hiện ý thức còn chỉ khi nó bộc lộ ra ngoài bằng hành vi thì luật mới điều chỉnh, chính vì vậy thủ đoạn không phải hành vi mà phải là hành vi sử dụng thủ đoạn thì đúng hơn. Những hành vi này có thể là hành vi đánh vào tâm lý lo sợ của người quản lý như dọa đốt nhà, dọa đập phá những thứ quan trọng với người quản lý nhằm tác động vào tâm lý người quản lý buộc họ phải chấp nhận một cách miễn cưỡng.

KHÁC GÌ SO VỚI CƯỚP TÀI SẢN?

Theo quan điểm của tôi một trong những điểm khác nhau rõ ràng nhất có thể là tính tức thời của hành vi. Nếu như ở tội cướp tài sản, việc đe dọa sử dụng vũ lực nhằm tức khắc chiếm đoạt tài sản của người quản lý thì hành vi chiếm đoạt tài sản “lâu hơn” có thể có hẳn một cái hẹn cho bị hại có thời gian chuẩn bị. Và điểm khác nhau thứ hai, tuy mờ nhạt những nếu soi xét vào bản chất của 2 tội thì có thể cho là một dấu hiệu để phân biệt đó chính là nếu như ở tội cướp tài sản việc đe dọa sử dụng vũ lực mang tính chất dễ xảy ra hơn thì có thể ở tội cưỡng đoạt tài sản hành vi này chỉ mang tính chất dọa dẫm nhằm đạt mục đích. Hai điểm khác nhau này cùng với nhau giúp ta có thể dễ dàng hơn trong việc phân biệt với tội cướp tài sản.

Hậu quả của hành vi này, Tội cưỡng đoạt tài sản là tội có cấu thành hình thức, điều này được thể hiện ngay điều văn của điều luật “nhằm chiếm đoạt tài sản”, hậu quả không phải là yếu tố bắt buộc để định tội, nếu người phạm tội chưa gây ra hậu quả nhưng có ý thức chiếm đoạt và đã thực hiện hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc dùng thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần của quản lý tài sản là tội phạm đã hoàn thành. Hậu quả đóng vai trò quan trọng trong việc xác định khung hình phạt đối với tội danh này.

Mặt chủ quan của hành vi:
Về lỗi, đến nay tôi chưa tìm được trường hợp nào người phạm tội vô ý đe dọa sử dụng vũ lực hoặc mất công nghĩ ra thủ đoạn để vô ý chiếm đoạt tài sản của người khác. Với tội danh này, thường thì mục đích chiếm đoạt tài sản được hình thành từ trước khi có hành vi, đã có sự chuẩn bị chính vì thế lỗi của tội danh này phải là lỗi cố ý.

Hành vi của tội danh này có thể xuất phát từ nhiều động cơ khác nhau, nhưng động cơ nổi bật nhất, phổ biến nhất là động cơ để có được tài sản.